Kentlerin hafızasını canlı tutan en önemli unsurlardan biri, yıllar boyunca kuşaktan kuşağa aktarılan kültürel alışkanlıklardır. Açık hava sineması da bunlardan biri. Yaz akşamı denildiğinde akla ilk gelen görüntüler arasında, kararan gökyüzüne karşı kurulan beyaz perde hâlâ anlamlı bir yer tutuyor. Sinema tarihinin en gösterişli salonları elbette unutulmaz eserler ağırladı; fakat insanların belleğinde yer eden anıların önemli bir bölümü mahalle aralarındaki yazlık sinemalarda birikti. O perdelerin önünde tanışanlar oldu, çocuklar ilk filmlerini orada izledi, aileler haftanın yorgunluğunu birkaç saatliğine geride bıraktı. Sinema, günlük hayatın doğal akışına karıştı.
Türkiye'de yazlık sinemaların yaygınlaşması 1950'li yıllarla birlikte hız kazandı. Özellikle Ege kentleri bu kültürün en güçlü yaşandığı bölgelerin başında geldi. Yaz aylarında parklar, bahçeler, boş arsalar kısa süre içinde sinemaya dönüşürdü. Film başlamadan önce insanlar birbirini selamlar, çocuklar koşturur, satıcılar gazoz ve çekirdek dağıtırdı. O dönem sinema, büyük kentlerin merkezindeki salonlara sıkışmış bir sanat dalı değildi. Mahallenin gündelik yaşamının doğal bir parçasıydı. Bu yüzden yazlık sinemalar konuşulurken akla önce filmlerden çok, o akşamların atmosferi gelir.
Teknoloji geliştikçe izleme alışkanlıkları da değişti. Bugün birkaç dakika içinde dünyanın herhangi bir ülkesinde çekilmiş bir filme ulaşmak mümkün. Buna rağmen açık hava gösterimlerinin ilgi görmesi önemli bir ayrıntı. Çünkü sinema tarihine bakıldığında filmler kadar onları izleme biçiminin de kültürel bir değer taşıdığı görülüyor. Karanlık bir salonda ya da gökyüzünün altında yüzlerce insanla birlikte aynı hikâyeyi izlemek, sinemanın toplumsal yönünü görünür kılıyor. Bu deneyim, ekran karşısında tek başına geçirilen birkaç saatten farklı bir anlam taşıyor.
İzmir Büyükşehir Belediyesinin bu yaz düzenlediği Yeniden Sinematek Açık Hava Yaz Programı da bu geleneği yaşatmaya çalışan çalışmalardan biri. Program 29 Haziran'da başladı ve ağustos ayının sonuna kadar her hafta Havagazı Fabrikası'nda ücretsiz film gösterimleriyle devam edecek. Seçkide Persepolis, Sırat, Apollon by Day, Athena by Night, The Christophers, Cennetin Doğusu, Küçük Amélie, Baba Anne Kız Kardeş Erkek Kardeş, Julia, Islands ve Manevi Değer yer alıyor. Listeye bakıldığında tek bir türe ya da tek bir coğrafyaya yönelmek yerine farklı sinema anlayışlarının tercih edildiği görülüyor. Bu yaklaşım, Sinematek geleneğinin yıllardır savunduğu düşünceyle de örtüşüyor. İzleyiciyi alışık olduğu filmlerin dışına davet eden seçkiler, sinema kültürünün gelişmesinde her zaman önemli rol üstlendi.
Kültür etkinliklerinin değeri çoğu zaman katılımcı sayısıyla ölçülüyor. Oysa kalıcı etkiyi belirleyen, geride bıraktığı iz oluyor. Aradan yıllar geçtikten sonra birçok kişi izlediği filmin adını unutabilir. Fakat yaz sıcağının hafiflediği bir akşamda kurulan perdeyi, gösterim başlamadan önce yükselen uğultuyu ya da film bittiğinde yapılan sohbetleri hatırlamaya devam eder. Kent belleği tam da bu anlarla oluşur. Bu nedenle açık hava sinemaları, yaz takvimine eklenmiş sıradan etkinlikler olarak görülmemeli. Kamusal yaşamı güçlendiren, insanların ortak kültür etrafında buluşmasına alan açan önemli bir gelenek olarak değerlendirilmeli.
İzmir'in uzun yıllardır kültür ve sanatla kurduğu ilişki düşünüldüğünde bu programın kent için yerinde bir adım olduğu açıkça görülüyor. Yaz boyunca kurulacak her perde, sinemanın geçmişiyle bugünü arasında küçük bir köprü kuracak. Belki en kıymetli tarafı da bu; eski bir geleneği bugünün seyircisiyle yeniden buluşturmak.
