Akdeniz’de Atlantik mavi yüzgeçli orkinos avcılığı yapan Türk filosunun karbon ayak izi, küresel balıkçılık ortalamasının yaklaşık iki katına ulaştı. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi öncülüğünde hazırlanan araştırmaya göre, 2024 yılında avlanan her kilogram orkinos için ortalama 4,88 kilogram karbondioksit salımı gerçekleşti.
Çalışmada 2023 ve 2024 av sezonlarında faaliyet gösteren balıkçı, taşıma ve destek gemilerinin gerçek yakıt tüketimi incelendi. Veriler, avlanan balık miktarları, çiftliklere yapılan transferler ve tedarik zinciri kayıtlarıyla karşılaştırılarak analiz edildi.
İKİ YILDA 6,4 MİLYON KİLODAN FAZLA ORKİNOS AVLANDI
Türk filosu 2023 yılında 74 balıkçı gemisiyle 3 milyon 270 bin 799 kilogram Atlantik mavi yüzgeçli orkinos avladı. Bir yıl sonra gemi sayısı 70’e, toplam av miktarı ise 3 milyon 132 bin 567 kilograma geriledi.
Filonun toplam karbon ayak izi 2023’te 15 milyon 421 bin 251 kilogram, 2024’te ise 15 milyon 295 bin 443 kilogram karbondioksit olarak hesaplandı. Bir kilogram orkinos başına düşen emisyon miktarı aynı dönemde 4,71 kilogramdan 4,88 kilograma yükseldi.
KÜRESEL BALIKÇILIK ORTALAMASININ İKİ KATI
Araştırmada elde edilen değerler, küresel balıkçılık sektöründe bir kilogram balık için hesaplanan 2,2 ila 2,5 kilogramlık karbondioksit ortalamasının yaklaşık iki katına karşılık geldi.
Karbon ayak izinin artmasında yalnızca av sırasında tüketilen yakıt değil, orkinosların canlı olarak yetiştiricilik tesislerine taşınması da etkili oldu. Yakalanan balıkların ağ kafesler içinde uzun mesafeler boyunca taşınması, filonun toplam emisyonunu yükselten başlıca unsurlardan biri olarak gösterildi.
EMİSYONUN BÜYÜK BÖLÜMÜ TAŞIMA GEMİLERİNDEN KAYNAKLANDI
Çalışmaya göre karbon salımının önemli bölümü doğrudan avcı gemilerden değil, yakalanan orkinosları yetiştiricilik tesislerine götüren taşıma gemilerinden kaynaklandı.
Türk filosunun, Akdeniz’deki başlıca üreme ve av alanları arasında yer alan Sicilya çevresi ile İspanya açıklarındaki Balear Adaları’na uzun seferler yapması yakıt tüketimini artırdı. Canlı orkinosların bu bölgelerden çiftliklere taşınması da operasyon süresini ve emisyon miktarını yükseltti.
YAKITIN YÜZDE 90’I ARAMA VE SEYİRDE TÜKETİLİYOR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Gemi İnşaatı ve Denizcilik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Hakkı Dereli, toplam yakıtın yaklaşık yüzde 90’ının balık arama ve av sahalarına ulaşım sırasında tüketildiğini belirtti.
Bu nedenle emisyon azaltımı için yalnızca avlama yöntemlerinin değiştirilmesinin yeterli olmayacağını vurgulayan Dereli, lojistik süreçlerin de yeniden planlanması gerektiğini söyledi.
Seyir hızının düşürülmesi, pervane verimliliğinin artırılması, düşük sürtünmeli ekipmanların kullanılması ve rotaların dijital sistemlerle optimize edilmesi, yakıt tüketimini azaltabilecek uygulamalar arasında gösterildi.
YAPAY ZEKA DESTEKLİ AVCILIK ÖNERİSİ
Araştırmacılar, yüksek teknolojiye dayalı balık toplama cihazları ile yapay zeka destekli karar sistemlerinin filolarda önemli verimlilik sağlayabileceğini değerlendirdi. Bu teknolojilerin balık arama süresini kısaltarak hem operasyon maliyetini hem de karbon salımını azaltabileceği belirtildi.
Hibrit motor sistemlerinin kullanılması, canlı taşıma rotalarının yeniden düzenlenmesi ve gemilerin yakıt verimliliğinin artırılması da sektörün yeşil dönüşümü açısından öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
KARBON AYAK İZİ REKABET GÜCÜNÜ DE ETKİLEYECEK
Dereli, Avrupa Yeşil Mutabakatı ve uluslararası düzenlemelerin balıkçılık sektöründe karbon azaltımını zorunlu hale getirdiğine dikkati çekti. Çevreci teknolojilere geçişin yalnızca ekosistemin korunması için değil, ihracatçıların rekabet gücünü sürdürebilmesi açısından da önem taşıdığı vurgulandı.
Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdür Yardımcısı Dr. Hüseyin Akbaş ise iklim politikaları ile sınırda karbon düzenlemelerinin gelecek dönemde su ürünleri ticareti üzerinde daha belirleyici olacağını söyledi.
ORKİNOS AVCILIĞI ULUSLARARASI KOTA İLE YÖNETİLİYOR
Atlantik mavi yüzgeçli orkinos avcılığı, Türkiye’nin de üyesi olduğu Atlantik Ton Balıklarını Koruma Uluslararası Komisyonu tarafından belirlenen kota ve denetim sistemi kapsamında yürütülüyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda avcılık, taşıma ve transfer süreçlerinin uluslararası kurallara göre denetlendiğini belirten Akbaş, türün yüksek ticari değeri nedeniyle sıkı bir takip mekanizması uygulandığını ifade etti.
Araştırmacılar, emisyonların doğru hesaplanmasının deniz ekosistemlerinin korunması kadar sektörün mali yapısı açısından da önem taşıdığına işaret etti. Karbon maliyetlerinin ticaret politikalarına daha fazla yansımasıyla birlikte düşük emisyonlu avcılık ve taşıma yöntemlerinin zorunlu hale gelmesi bekleniyor.
