İzmir’in Karaburun ilçesindeki Akdağ’da yürütülen bilimsel arazi çalışmaları, Türkiye florası açısından dikkat çeken bir keşfi ortaya çıkardı. Ege Üniversitesi ve Manisa Celal Bayar Üniversitesi akademisyenleri, halk arasında “çoban iğnesi” olarak bilinen bitki grubuna ait yeni bir alt tür tanımladı.
Bilim literatürüne “Erodium sibthorpianum subsp. akdagensis” adıyla giren bitkiye Türkçe olarak “Akdağ İğneliği” ismi verildi. Keşif, Türkiye’nin bitki çeşitliliğinin hâlâ yeni tür ve alt türlerle zenginleştiğini göstermesi bakımından önem taşıyor.
AKDAĞ’IN ZİRVE KESİMLERİNDE BULUNDU
Yeni alt tür, İzmir Karaburun’daki Akdağ’ın zirve kesimlerinde yapılan saha incelemeleri sırasında tespit edildi. Bitkinin yalnızca kireçtaşı kayalıkların dar çatlaklarında yetiştiği belirlendi.
Akdağ İğneliği’nin yaklaşık 1100-1200 metre yükseltilerde, yalnızca iki küçük noktada bulunan tek bir popülasyona sahip olduğu açıklandı. Bitkinin yayılış alanının yaklaşık 0,05 kilometrekareyle sınırlı olması, türün korunması gerektiğini daha görünür hale getirdi.
KRİTİK TEHLİKE ALTINDA DEĞERLENDİRİLDİ
Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Akdağ İğneliği’nin son derece dar bir alanda yayıldığını belirtti. Yıldırım, bu nedenle bitkinin uluslararası kriterlere göre “kritik tehlike altında” değerlendirildiğini aktardı.
Bölgede yoğun otlatma baskısının yanı sıra geçmiş madencilik faaliyetleri, yol çalışmaları ve yerleşim baskısının da habitat üzerinde risk oluşturduğu bildirildi. Bu etkenlerin hem yaşam alanının kalitesini hem de birey sayısını olumsuz etkileyebileceği vurgulandı.
BİTKİYİ AYIRAN ÖZELLİKLER AÇIKLANDI
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Akdağ İğneliği’ni yakın akrabalarından ayıran en önemli özelliklerden birinin poligam, yani çok eşli üreme sistemi olduğunu söyledi. Çiçek yapısı, tüylenme özellikleri ve meyve yüzeyinin de bu ayrımı desteklediği belirtildi.
Bilim insanları, söz konusu morfolojik özelliklerin birlikte incelenmesiyle bitkinin ayrı bir alt tür olarak tanımlandığını ifade etti. Çalışmada Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Doç. Dr. Ademi Fahri Pirhan ve Dr. Tuğkan Özdöl ile Manisa Celal Bayar Üniversitesi’nden Doç. Dr. Dilek Oskay yer aldı.
TÜRKİYE’DEKİ ENDEMİK ZENGİNLİĞE YENİ HALKA
Türkiye, Erodium cinsi açısından önemli çeşitlilik merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Dünya genelinde bu cinse ait yaklaşık 75 tür bulunurken, Türkiye’de 31 türün kayda geçtiği bildirildi.
Bu türlerin 16’sının Türkiye’ye endemik olması, Anadolu’nun bitki çeşitliliği açısından taşıdığı değeri bir kez daha ortaya koydu. Akdağ İğneliği’nin bilim dünyasına kazandırılması, dar yayılışlı türlerin korunması ve belgelenmesinin önemini yeniden gündeme taşıdı.
ÜNİVERSİTEDEN ARAŞTIRMA EKİBİNE TEBRİK
Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Alcı, keşif nedeniyle Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve araştırma ekibini tebrik etti. Yeni alt türün bilim literatürüne girmesi, İzmir’in doğal mirası açısından da kayda değer bir gelişme olarak değerlendirildi.
