Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Türkiye florasına bir yeni tür daha kazandırdı. Karaman’da yürütülen ortak araştırmalar sonucunda, Yılanyastığıgiller (Araceae) familyasına ait yeni bir yılanpancarı türü tespit edildi.
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Ömer Çeçen ve Şanlıurfa İl Millî Eğitim Müdürlüğü’nden Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos ile birlikte yürütülen çalışmalar, Anadolu’nun hâlâ keşfedilmeyi bekleyen zengin biyolojik çeşitliliğini bir kez daha ortaya koydu.
Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Necdet Budak, başarılı çalışmaları nedeniyle Prof. Dr. Yıldırım’ı tebrik ederek, bu tür bilimsel katkıların ülke adına büyük gurur kaynağı olduğunu vurguladı.
Gülşen Kavas’ın doğa gezisiyle başlayan keşif hikayesi
Yeni türün hikayesi, 2023 yılında doğa tutkunu ve organik tarım işletmecisi Gülşen Kavas’ın bir doğa gezisi sırasında başlamış. Mantar toplarken fark ettiği farklı bir bitkiyi fotoğraflayan Kavas, görüntüleri Dr. Ömer Çeçen’e iletti. Çeçen’in yönlendirmesiyle uzman ekibin incelemelerine sunulan bitki, yapılan morfolojik analizler sonucunda bilim dünyasında daha önce tanımlanmamış bir tür olarak belirlendi.
Yeni tür, Antalya civarında yetişen Dağ yılanpancarı (Biarum rifatii) ile karşılaştırılarak detaylı incelendi. Spatha yapısının iç yüzeyi, çiçek borusunun biçimi ve stigma yapısındaki farklılıklar, türün özgünlüğünü kanıtladı. Bitki, onu ilk fark eden kişiye ithafen “Biarum gulsenianum” adını aldı. Türkçe ismi ise “Karaman yılanpancarı” olarak belirlendi. Keşif, botanik alanında saygınlığıyla bilinen Annales Botanici Fennici dergisinde yayımlanarak uluslararası bilim dünyasına duyuruldu.
Türkiye, Biarum cinsinin en zengin çeşitlenme merkezlerinden biri
Prof. Dr. Yıldırım, Biarum cinsinin Akdeniz Havzası’ndan Orta Doğu’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada yayılış gösterdiğini belirterek, “Bu cinse ait yaklaşık 22 tür var ve bunların çoğu sadece küçük bölgelerde yetişen endemikler. Türkiye, bu açıdan dünyanın en zengin çeşitlenme merkezlerinden biri” dedi.
Bu keşifle birlikte Türkiye florasında bilinen Biarum türlerinin sayısı 12’ye, endemik tür sayısı ise 4’e yükseldi. Ancak, yeni keşfedilen Biarum gulsenianum yalnızca 100’den az bireyden oluşan küçük bir popülasyona sahip. Bu nedenle tür, IUCN (2025) kriterlerine göre ‘Kritik Tehlikede’ kategorisinde değerlendiriliyor.
Yıldırım, “Bitki zehirli olduğu için hayvanlar tarafından tüketilmiyor. Ancak, yaşadığı bölgede toprak tahribatı ve habitat kaybı gibi ciddi tehditler var. Bu nedenle yerel yönetimlerin, koruma kuruluşlarının ve bilim insanlarının birlikte hareket ederek koruma planları geliştirmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Bilim ve sanatı buluşturan bir çalışma
Keşif çalışmasında sadece botanikçiler değil, sanatsal katkılar da yer aldı. Balıkesir Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencisi Hazelnas Varol, bitkinin bilimsel illüstrasyonlarını hazırlayarak türün tanıtımına görsel destek sağladı.
Araştırma ekibi, Karaman yılanpancarı’nın korunması için hem bilimsel hem de farkındalık düzeyinde çalışmaların süreceğini belirtti.
