İzmir Büyükşehir Belediyesi, kırsal kalkınma başlığında son iki yılda hem tarımsal üretimi hem de kırsalda yaşamı doğrudan etkileyen kapsamlı bir destek programı yürüttü. Çiftçiye 694 milyon liralık destek sağlanırken, 291 bin fidan, 179 bin fide ve 20 bin paket tohum dağıtıldı. Sulama yatırımları, hayvancılık destekleri, organik üretim projeleri ve İZMAR mağazalarıyla üretici ile tüketicinin daha kısa zincirde buluşması hedeflendi.
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay’ın kırsalı yalnızca tarımsal üretimle değil, sosyal yaşam ve yerinde kalkınma anlayışıyla güçlendirme hedefi doğrultusunda Tarımsal Hizmetler Dairesi, Kırsal Hizmetler Dairesi ve İZTARIM AŞ eş zamanlı çalışma yürüttü. Bu süreçte tüm birimlerin ve akademisyenlerin katılımıyla Kırsal Çalışma Grubu kuruldu; üreticilerin talepleri sahada belirlenerek destek planı buna göre oluşturuldu.
Çiftçiye destek bütçesi büyüdü
İzmir Büyükşehir Belediyesi, artan girdi maliyetleri karşısında üreticiyi yalnız bırakmayan bir destek modeli oluşturdu. Son iki yılda kooperatifler aracılığıyla üreticilere 694 milyon lira kaynak aktarıldı. Fide desteğinden ekipmana, hastalıkla mücadeleden katma değerli üretime kadar birçok başlıkta doğrudan destek sağlandı.
Başkan Dr. Cemil Tugay’ın üretici kooperatifleriyle yaptığı toplantılarda ihtiyaç alanları tek tek belirlenirken, belediyenin 2026 yılı kırsal ve tarımsal destek bütçesi 1 milyar 400 milyon liraya çıkarıldı. Böylece desteklerin yalnızca dönemsel değil, planlı ve büyüyen bir yapıya kavuşması hedeflendi.
Üretimde kalite için sahaya indi
Tarımsal üretimde verim ve kaliteyi artırmak amacıyla ürün bazlı destekler öne çıktı. Üreticilere 200 adet zeytin kasası ile 1034 adet incir kurutma kasası dağıtıldı. Bununla birlikte ürün kaybını azaltmak ve hastalıklarla mücadeleyi güçlendirmek için sahada geniş çaplı malzeme desteği sağlandı.
Zeytinde halkalı leke hastalığına karşı 10 ton bordo bulamacı dağıtıldı. Kestane kanseriyle mücadele kapsamında 1641 kilogram göztaşı, 4 bin litre ardıç katranı ve 5 bin litre çamaşır suyu verildi. Akdeniz meyve sineğine karşı 3 bin 360 adet tuzak ve feromon, incirde ekşilik böceğine karşı ise 4 bin 500 adet çekici yem tuzağı desteği sağlandı.
Ayrıca 11 bin 792 adet yabani ağaç aşılama desteği verildi. Doğru ürün deseninin belirlenmesi ve toprağın yapısına uygun ekimin yapılabilmesi için 1000’in üzerinde ücretsiz toprak analizi gerçekleştirildi.
291 bin fidan ve 179 bin fide dağıtıldı
İzmir Büyükşehir Belediyesi, havzaların doğal yapısına uygun ürünlerin yaygınlaşması için meyveden tıbbi aromatik bitkilere, katma değeri yüksek ürünlerden atalık tohumlara kadar geniş bir dağıtım programı yürüttü. Bu kapsamda 291 bin adet fidan, 179 bin fide ve 20 bin paket tohum üreticiye ulaştırıldı.
Dağıtımla sınırlı kalınmadı. Belediyenin ziraat mühendisleri sahada eğitim çalışmaları yaparak yeni türlerin ekimi, dikimi, hasadı ve verimli üretim yöntemleri hakkında çiftçilere teknik bilgi verdi. Böylece desteklerin yalnızca malzeme teminiyle değil, bilgi desteğiyle de güçlendirilmesi amaçlandı.
Dikili’de 85 milyon liralık sulama yatırımı
Kuraklıkla mücadele kapsamında öne çıkan en dikkat çekici yatırımlardan biri Yahşibey Sulama Göleti İletim Hattı Projesi oldu. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 85 milyon liralık yatırımla tamamlanan proje, Dikili ve çevresindeki 545 çiftçiye doğrudan katkı sağladı.
62 kilometrelik yüksek basınçlı damla sulama hattı sayesinde Yahşibey, Bademli ve Denizköy başta olmak üzere 8 bin 600 dekar tarım arazisinin sulanmasının önü açıldı. Sistemin yüzde 50 su tasarrufu sağlaması, kuraklıkla mücadele açısından projeyi daha kritik hale getirdi. Ön ödemeli akıllı sayaçlarla su kullanımında israfın da önüne geçilmesi hedeflendi.
Köylerde su altyapısı da güçlendirildi
Kırsal alandaki çalışmalar yalnızca tarla sulamasıyla sınırlı kalmadı. Yaz aylarında hem hayvancılık hem de orman yangınları açısından kritik rol üstlenen 14 yeni hayvan içme suyu göleti açıldı. 31 göletin bakım ve onarımı tamamlandı.
Bunun yanı sıra 13 sulama tesisinde bakım ve onarım çalışması yürütüldü. 8 sulama göletinin bakım ve onarımı tamamlanırken, kente 4 yeni su kuyusu kazandırıldı. 9 kooperatife de sulama tesisi ve su kuyusu sondajı için ekipman desteği verildi.
Hayvancılığa şap ve buzağı ölümlerine karşı destek
İzmir Büyükşehir Belediyesi, yaklaşık 1 milyon büyükbaş hayvan varlığıyla öne çıkan kentte hayvancılığa dönük koruyucu adımlar da attı. Özellikle şap hastalığı ve artan buzağı ölümlerine karşı 14 ilçede üreticilere dezenfektan ve buzağı kiti desteği sağlandı.
Bu desteklerle özellikle genç hayvanlarda kayıpların azaltılması, üreticinin ekonomik zararının önüne geçilmesi ve hayvancılık faaliyetinin sürdürülebilirliğinin korunması amaçlandı.
Balıkçıya boya, macun ve buz makinesi desteği
Küçük ölçekli balıkçılıkla geçinen üreticiler için de özel destek programı uygulandı. Kooperatifler aracılığıyla 752 balıkçıya tekne bakımında kullanılan boya ve macun desteği verildi. Bu destek, özellikle artan bakım maliyetleri karşısında küçük teknelerin sezona daha güçlü hazırlanmasını amaçladı.
Ayrıca 3 kooperatife yaprak buz makinesi desteği sağlandı. Böylece hem ürün muhafazasında hem de balıkçıların günlük faaliyetlerinde operasyonel kolaylık yaratıldı.
Organik üretimde yeni üreticiler sisteme girdi
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Ekolojik Tarım Organizasyonu Derneği ile birlikte yürüttüğü “Ekopazar İzmir” projesi 15’inci yılına ulaştı. Organik ve güvenilir gıdaya erişimi artırmayı hedefleyen proje kapsamında bu yıl 18 yeni organik üretici sisteme dahil edildi.
Bu adımla hem organik üretimin tabana yayılması hem de sağlıklı gıdanın kentte daha görünür hale gelmesi amaçlandı. Belediyenin kırsal destek politikası, yalnızca üretimi artırmakla kalmayıp üretim modelini dönüştürmeye dönük bir çerçeveye taşındı.
Evsel atıklar bokaşiyle komposta dönüşüyor
Kırsal kalkınma çalışmalarında atık yönetimi ve çevre boyutu da öne çıktı. Organik atıkların değerlendirilmesi amacıyla evlere ücretsiz bokaşi kompost seti dağıtımı başlatıldı. Sistemle organik atıklar özel kovalar ve yararlı mikroorganizmalarla fermente edilerek komposta dönüştürülüyor.
Böylece evsel organik atıkların çöp sahalarına gitmesinin önüne geçilmesi, sera gazı salımının azaltılması ve toprağın organik madde bakımından güçlendirilmesi hedefleniyor. Proje, kırsal desteklerin çevresel sürdürülebilirlik ayağını da görünür hale getiriyor.
İZMAR modeliyle üretici ile tüketici arasındaki mesafe kısaldı
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin iştiraki İZTARIM AŞ tarafından hayata geçirilen İZMAR mağazaları, kırsal kalkınma zincirinin satış ayağını oluşturdu. Nisan 2025’te başlatılan tanzim satış modeli kısa sürede 19 sabit mağaza ve 1 gezici otobüs olmak üzere 20 noktaya ulaştı. Belediyenin hedefi, bu ağı 40 mağazaya çıkarmak.
İZMAR mağazalarında yerli üreticiden alınan ürünler aracı olmadan yurttaşlarla buluşturuluyor. Böylece bir yandan üreticinin ürünü daha görünür hale gelirken, diğer yandan tüketici uygun fiyatlı ve güvenilir gıdaya daha kolay erişebiliyor.
Bayındır Süt Fabrikası’nda işlenen İZMAR markalı 180 bin paket UHT süt, 230 ton yoğurt, 18 ton tereyağı, 1,5 ton taze kaşar, 1 ton taze beyaz peynir ve 6,5 ton ayran kentte sofralara ulaştı. Ödemiş Et Entegre Tesisi’nde işlenen 230 ton kırmızı et de İZMAR raflarında satışa sunuldu.
Türkiye genelinde 20 kooperatifle yapılan anlaşmalar sayesinde çok sayıda üretici ürünü de mağaza raflarında yer aldı. Bu model, kırsal üretimin yalnızca tarlada değil pazarda da korunmasına dönük bir adım olarak öne çıktı.
Kırsalın envanteri çıkarıldı
Başkan Dr. Cemil Tugay tarafından kurulan Kırsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, iki yıllık süreçte İzmir’in kırsal mahallelerini yerinde analiz etti. Hedef, kırsal mahallelerin yalnızca nüfus kaybı yaşayan alanlar olarak değil; doğası, üretim gücü, kültürel yapısı ve sosyal dokusuyla yaşayan alanlar olarak korunması oldu.
Bu kapsamda Kırsal Mahalle Kimlik Kartı Projesi devreye alındı. İzmir kırsalına ilişkin veriler güncellenerek kent rehberinde paylaşılmaya başlandı. Ayrıca kırsal alan planlamasına altlık oluşturacak mekânsal, kurumsal ve istatistiksel veriler için coğrafi bilgi sistemi tabanı oluşturuldu.
Gençleri kırsalda tutacak model aranıyor
Kırsalda yaşayan genç nüfusun yerinde istihdamını güçlendirmek amacıyla “Toprağın Genç Aklı” projesi başlatıldı. Projeyle, kırsaldaki gençlerin beklentileri ve sorunları yerinde yapılan anketlerle kayıt altına alındı.
İlk etapta 25 mahallede saha çalışması yapıldı ve 600’ün üzerinde gençle görüşüldü. Elde edilen veriler doğrultusunda, gençlerin kırsalda yaşamayı ve üretmeyi sürdürebilmesi için uygulanabilir politika paketleri hazırlanması planlandı.
Enerji yatırımları için yeni kırsal ilkeler belirlendi
Çalışmalar kapsamında yenilenebilir enerji yatırımlarının doğayı ve tarımsal alanları tahrip etmeden yürütülmesi için yeni bir çerçeve de oluşturuldu. “Rüzgar Enerji Santrali, Güneş Enerji Santrali ve Biyokütle Enerji Santrallerinin Yer Seçimine İlişkin İlke ve Esaslar” hazırlanarak belediye meclisinde kabul edildi.
Böylece kırsalda enerji yatırımlarıyla tarımsal üretim ve doğal dengenin karşı karşıya gelmemesi için yer seçimine ilişkin temel kurallar belirlenmiş oldu.
İzmir uluslararası gıda ağına dahil oldu
İzmir Büyükşehir Belediyesi, gıda güvenliği ve sürdürülebilir üretim başlığında yürüttüğü çalışmalarla uluslararası bir ağa da katıldı. İZMAR, kompost, kent bostanları ve gıda atıklarının dönüşümü gibi projeler sayesinde İzmir, Milano Kentsel Gıda Politikası Paktı’nın üyesi oldu.
Dünya genelinde 300’den fazla şehrin imzacısı olduğu bu pakt, kentlerin gıda üretimi, erişimi ve sürdürülebilirliği konusunda ortak politika geliştirmesini amaçlıyor. İzmir’in bu üyeliği, yürütülen kırsal kalkınma ve gıda güvenliği çalışmalarının uluslararası ölçekte de görünür hale gelmesini sağladı.