2025 Nobel Kimya Ödülü, gaz ve diğer kimyasal molekülleri yakalayıp depolayabilen gözenekli “metal-organik çerçeveler” (MOF) geliştiren çalışmaları nedeniyle Susumu Kitawaga, Richard Robson ve Omar Yaghi’ye verildi. Ödül, İsveç’in başkenti Stockholm’de İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nde düzenlenen basın toplantısında duyuruldu.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Hans Ellegren, ödülün Kyoto Üniversitesi’nden Susumu Kitawaga, Melbourne Üniversitesi’nden Richard Robson ve Kaliforniya Berkeley Üniversitesi’nden Omar Yaghi’ye verilmesine karar verildiğini açıkladı.
“Moleküler mimaride devrim”
Nobel Kimya Ödülü Komitesi Başkanı Heiner Linke, ödüle layık görülen çalışmaların kimyada yeni bir malzeme tasarım biçimi oluşturduğunu vurguladı. “Gaz moleküllerinin kendilerini evlerinde hissedebileceği küçücük boşluklarla dolu katı malzemeler üretilebiliyor. Bu malzemeler, karbondioksiti havadan ayırmak, atık sudan zararlı maddeleri temizlemek veya çöl ortamında içilebilir su üretmek gibi uygulamalara imkan sağlıyor. Ayrıca katalitik özellikleri sayesinde zehirli gazları zararsız maddelere dönüştürmek mümkün oluyor” dedi.
MOF’ler ile sınırsız imkan
Linke, “Ödül sahipleri, gaz moleküllerinin girebileceği geniş boşluklarla dolu metal-organik çerçeveler geliştirdi. Bu malzemeler, küçük hacimlerde büyük miktarda gaz depolayabiliyor ve kimyagerlerin ihtiyaç duyduğu maddeleri yakalayıp depolayabilmesini sağlıyor” ifadelerini kullandı.
Yeni moleküler mimari
Yapılan açıklamaya göre, MOF’lerde metal iyonları, uzun organik moleküller tarafından birbirine bağlanarak kristal yapılar oluşturuyor. Bu yapılar, kimyasal tepkimeleri hızlandırmak ve elektrik iletimi sağlamak için de kullanılabiliyor. Susumu Kitawaga 1951, Richard Robson 1937, Omar Yaghi ise 1965 doğumlu.
Geçtiğimiz yıl Nobel Kimya Ödülü, protein tasarımı ve proteinlerin karmaşık yapılarının çözülmesi çalışmalarından dolayı David Baker, Demis Hassabis ve John Jumper’a verilmişti. Nobel Ödülleri, Alfred Nobel’in insanlığa en büyük faydayı sağlayanlara verilmesi talebi üzerine oluşturulmuştu.
