Sigortalı bir çalışan emeklilik dilekçesini verdiğinde; 4/1-a, 4/1-b veya 4/1-c statüsü fark etmeksizin tüm koşulları sağlamış kabul ediliyor.
Ancak aylık bağlandıktan sonra gerekli şartların gerçekte oluşmadığı belirlenirse Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) devreye girerek çeşitli işlemler uyguluyor.
İptal ve geri ödeme
Şartları taşımadığı halde maaş aldığı tespit edilen sigortalıların aylıkları derhal kesiliyor. Bu kapsamda yapılan tüm ödemeler "yersiz ödeme" sayılarak faiziyle birlikte geri talep ediliyor.
Özellikle 4/1-c (Emekli Sandığı) kapsamında bulunan kamu görevlilerinde ise emeklilik işlemi iptal edilerek, kişinin mağdur olmaması amacıyla eski görevine iadesi sağlanıyor.
Yeniden maaş bağlanması
SGK uzmanı İsa Karakaş’ın köşe yazısına göre, maaşı kesilen sigortalılar için süreç tamamen sona ermiyor. Şartların durumuna göre farklı uygulamalar devreye giriyor:
- Hata tespit edilmeden önce emeklilik şartları tamamlanmışsa, yeni bir başvuruya gerek olmadan maaş yeniden bağlanabiliyor.
- Hata tespit edildiğinde şartlar henüz tamamlanmamışsa, eksiklerin giderilmesi bekleniyor.
Kritik nokta: Şartlar tamamlandığında sigortalının mutlaka yeni bir dilekçe vermesi gerekiyor. Aylık ödemesi, bu dilekçeyi izleyen ayın başından itibaren başlatılıyor.
Maaş yanlış statü üzerinden bağlanırsa...
Bazı durumlarda hatanın kaynağı sigortalı değil, kurum işlemleri olabiliyor. Yanlış statü üzerinden (örneğin Bağ-Kur yerine SSK) maaş bağlanması halinde farklı bir süreç izleniyor.
İsa Karakaş bu durumu şu sözlerle açıklıyor:
"Eğer hizmetler zaten emeklilik tarihinden önce mevcutsa, sigortalının mağduriyetine mahal verilmez. Yanlış maaş iptal edilir ancak yeni bir dilekçe aranmaksızın, doğru statü üzerinden hak kazanılan tarihten itibaren maaş tekrar hesaplanır."
'Sülüs' uygulaması
Emeklilik sonrasında ortaya çıkan geçmiş prim borçları, emeklilik hakkını tamamen ortadan kaldırmıyorsa aylığın kesilmesine neden olmuyor. Bu durumda "sülüs" (1/3) kuralı devreye giriyor.
Borç tutarı, sigortalının aldığı maaşın üçte biri oranında her ay kesilerek tahsil ediliyor.
AYM kararı
Anayasa Mahkemesi’nin 2021 yılında aldığı karar doğrultusunda SGK, kendi hatalarından kaynaklanan durumlarda vatandaşın mağdur edilmemesini esas alıyor.
Emeklilik başvurusu öncesinde hizmet dökümü ve yaş hesaplamalarının dikkatle kontrol edilmesi, ileride ortaya çıkabilecek mali yüklerin önüne geçilmesi açısından önem taşıyor.