Sayıştay, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2024 yılı denetim raporunu yayımladı. Raporda, belediye yönetimi ve bağlı şirketlerde tespit edilen 102 bulgu dikkat çekti. Denetimde en çok öne çıkan başlıklar arasında Buca Metrosu ihalesindeki usulsüzlükler, atıl durumda kalan Basmane Çukuru ve belediye iştiraklerinin mali kayıpları yer aldı.
Üçyol-Buca Metro hattı ihalesinde şaibe iddiası
Üçyol–Buca Metro Hattı yapım ihalesine ilişkin değerlendirmede, tekliflerin incelenmesi sürecinde “eşit muamele ve şeffaflık ilkelerine aykırı işlem” yapıldığı kaydedildi. Sayıştay, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın (EBRD) satın alma kurallarına uyulmadığını belirterek, “İhale sürecinde görevli kamu personelinin mevzuata uygun davranmadığı” sonucuna ulaştı.
Konuyla ilgili değerlendirmede, “Sonuç itibarıyla, İzmir Hafif Raylı Sistemi 5. Aşama Üçyol – Buca Hattı Yapım İşi ihalesinde tekliflerin değerlendirilmesi sürecinde Banka’nın geçerli satınalma politika ve kurallarına riayet edilmediği, ihale sürecinde yapılan değerlendirmelerin uluslararası kabul gören saydamlık, eşit muamele, öngörülebilirlik, belirlilik ve güvenilirlik ilkelerine uygun yürütülmediği, dolayısıyla bu süreçte görev alan kamu görevlilerinin görevlerini gereği gibi yürütmedikleri kanaatine varıldığından dolayı ilgililer hakkında gerekli süreç işletilmelidir.” ifadeleri kullanıldı.
Belediye kaynakları çarçur edilmiş!
Denetim raporunda ayrıca belediye şirketlerinin 2017-2024 yılları arasında toplam 9 milyar 755 milyon TL’yi aşkın sermaye artışı aldığı vurgulandı. Raporda, bu durumun belediye kaynaklarının verimsiz kullanıldığına işaret ettiği ve “mali sürdürülebilirliğin riske girdiği” uyarısı yapıldı.
Konuyla ilgili şu görüşlere yer verildi:
“Önceki yıl Sayıştay Denetim Raporlarında da belirtildiği üzere, belediyelerin ekonomi ve ticari alanda rol almasının en kolay yöntemi olarak seçilen iktisadi teşebbüslerin belediyenin sosyal maliyet olarak yüklenmesi zorunlu alanlarda zarar etmesi makul karşılanması gerekirken; Fuar, park, restoran, tesis işletmeciliği gibi kar edilmesi olağan belediye faaliyetlerinde ise kar elde edilmesi ve elde edilen bu kar sonucu Belediye bütçesine katkıda bulunulması gerekmektedir. Büyükşehir Belediyesi iktisadi teşebbüslerinin zarar etmesi sebebiyle sürekli olarak sermaye artırımına gidilmesi ve 2017-2024 yılları arasında Belediyenin zarar eden şirketleri için yapmış olduğu sermaye artırım tutarının artan bir şekilde 9.755.995.372,66 TL’ye ulaşması nedeniyle Belediyenin hizmetlerini sürdürebilmesi için sahip olduğu mali kaynaklarını verimli bir şekilde kullanmasının zorunlu olduğu ve mali disipline uyulmadığı takdirde Belediyenin sürdürülebilirlik durumu olmayacağı dikkate alınarak bu duruma meydan vermemek amacıyla gerekli önleyici tedbirlerin alınması gerekmektedir.”
Basmane Çukuru 1997'den bu yana atıl
Basmane Çukuru’nun 1997 yılından bu yana “şantiye alanı” olarak atıl durumda bırakılmasının kamu zararı yarattığı belirtilen raporda, alanın güvenlik riski oluşturduğu ve imar planına uygun değerlendirme yapılması gerektiği ifade edildi. Raporda, “Şehir merkezinde bulunan 20.866,10 m2 taşınmazın 1997 yılından itibaren şantiye alanı olarak kalmasının güvenlik açısından tehdit oluşturmasının yanı sıra kamu kaynağı olan taşınmazın etkili, ekonomik ve verimli kullanılmadığını gösterdiği, bu sebeple yürürlükte bulunan imar planları doğrultusunda söz konusu taşınmazın değerlendirilmesine yönelik işlemlerin yapılarak gerekli idari ve yargısal süreçlerin işletilerek sonuçlandırılması gerekmektedir” denildi.
Gazetecilerden kira bedeli tahsis edilsin!
Sayıştay, ayrıca belediyeye ait bir taşınmazın İzmir Gazeteciler Cemiyeti’ne bedelsiz tahsis edildiğini, bu nedenle geçmiş yıllara ait kira bedellerinin tahsil edilmesi gerektiğini kaydetti. Açık otoparklarda uygulanan günlük sabit ücret sisteminin de gelir kaybına yol açtığı vurgulandı. Değerlendirmede, “Sonuç olarak, taşınmazın tahliyesi sağlandığı tarihe kadar olan geçmiş yıllara ilişkin kullanım bedellerinin hesaplanarak tahakkuk ve tahsilatının yapılması gerekmektedir” ifadeleri kullanıldı.
Otoparklarda gelir kaybı
Sayıştay raporunda, İzmir’deki açık otoparklarda gelir kaybına yol açan uygulamalara dikkat çekildi. Raporda, bazı araçların günlerce park yerinde kalmasına rağmen sadece bir günlük ücret ödediği belirtildi.
Denetim, bu durumun önüne geçilmesi için “araçların park ettiği saat ve ayrıldığı saati esas alan ücretlendirme sisteminin kurulması gerektiğini” vurguladı. Ayrıca personel eksikliğinden dolayı işletilemeyen otoparkların, üçüncü şahıslara kiralanması veya ihaleyle işletilmesi önerildi.
Sayıştay, İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı bazı şirketlerin aynı veya benzer alanlarda faaliyet yürütmesinin verimsizlik yarattığını vurguladı. Raporda, “Belediye şirketleri kamu kaynağı kullandığından, aynı hizmet alanında birden fazla şirketin faaliyet göstermesi ekonomik ve rasyonel değildir. Bu durum kaynakların etkin kullanımını engellemektedir” ifadelerine yer verildi.