İzmir’in Basmane semtine adını veren basmacılık geleneği, yaklaşık 100 yıllık baskı kalıplarıyla yeniden canlandırılıyor. Tarihi Fatma Mustafa Hasdemir Konağı’nda kurulan Basma Kalıp Deneyim Atölyesi’nde çocuklar, ahşap kalıplarla kumaşlara desen basarken Avrupa’nın bir dönem sırrını çözmeye çalıştığı İzmir kırmızısının hikâyesini de öğreniyor.
İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından hayata geçirilen projede, geleneksel yöntemlerle hazırlanan ahşap kalıplar çocukların kullanımına sunuluyor. Katılımcılar hem kendi baskılarını üretiyor hem de kentin tekstil, ticaret ve üretim tarihine ilişkin bilgiler ediniyor.
ÇOCUKLAR DOKUNARAK VE ÜRETEREK ÖĞRENİYOR
Atölye, İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi ve Tanıtımı Dairesi Başkanlığı bünyesindeki Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Müdürlüğü tarafından yürütülüyor. Çalışmaya belediyenin farklı birimleri, Türk Kadınlar Birliği İzmir Şubesi ve İzmir Kalkınma Ajansı da destek veriyor.
Kültürel Mirasın Yönetimi ve Tanıtımı Şube Müdürü Ayşegül Güngören, kültürel mirasın yalnızca anlatılarak değil, deneyimlenerek yaşatılabileceğini söyledi. Projeye çocuklarla başladıklarını belirten Güngören, atölyenin ilerleyen dönemde farklı yaş gruplarına da açılmasının planlandığını ifade etti.
100 YILLIK KALIPLAR YENİDEN KULLANILIYOR
Atölyede kullanılan baskı kalıplarının önemli bölümü, İzmirli basma ustası Ahmet Hepdoğru’nun atölyesinde kullanılan özgün örneklerden üretildi. Hepdoğru ailesinin desteğiyle Dokuz Eylül Üniversitesi arşivine kazandırılan kalıplar, İzmir’in yaklaşık bir asırlık üretim kültürünü günümüze taşıyor.
Geleneksel teknikle hazırlanan yeni kalıplar sayesinde çocuklar, geçmişte kumaşların nasıl desenlendirildiğini uygulamalı olarak görüyor. Çalışmayla tarihi bir zanaatın yalnızca sergilenmesi değil, yeniden üretim sürecine dahil edilmesi amaçlanıyor.
İZMİR KIRMIZISININ HİKÂYESİ ANLATILIYOR
Atölyede basma baskısının yanı sıra İzmir’in dünyada tanınan tekstil geçmişi de ele alınıyor. Ege Bölgesi’nde yetişen kızıl kök bitkisinden elde edilen İzmir kırmızısının kumaşa uygulanabilmesi için yaklaşık 36 işlemden geçtiği belirtiliyor.
19. yüzyılda Avrupa ülkelerinin üretim tekniğini öğrenmek amacıyla İzmir’e uzmanlar gönderdiği ifade edilen bu özel renk, uzun yıllar “Türk kırmızısı” adıyla uluslararası alanda tanındı. Basmane çevresindeki boya atölyeleri ve Boyacı Deresi güzergâhı da bu üretim kültürünün önemli merkezleri arasında yer aldı.
YENİ TASARIMLAR VE İŞ BİRLİKLERİ HEDEFLENİYOR
Atölyenin ilerleyen dönemde üniversiteler, tasarımcılar ve sivil toplum kuruluşlarıyla yeni üretim modellerine açılması planlanıyor. Geleneksel kalıplardan yola çıkılarak İzmir’e özgü çağdaş tasarımların geliştirilmesi hedefleniyor.
18. ve 19. yüzyıllarda kentin önemli tekstil ve ticaret merkezlerinden biri olan Basmane’de sürdürülen çalışma, semtin üretim hafızasını yeniden görünür hale getiriyor. Çocukların ellerinde yeniden iz bırakan kalıplar, Basmane’nin kültürel mirasını gelecek kuşaklara taşıyor.